the hinh

Nghệ Thuật

Ca trù là gì? Hát ả đào là gì?

 Li Nguyen    22/08/2019 11:28:54 CH   77 lượt xem

(cailuongmp3.com) - Ca trù là gì? Hát ả đào là gì? Câu hỏi được nhiều thính giả nghe nhạc đặt ra, vậy hát ả đào hay còn được gọi là hát cô đầu, hát nhả tơ hoặc hát nhà trò.

Ả đào khi hát sẽ gõ nhịp phách để giữ nhịp câu hát. Khi hát có kép dùng đàn để đệm cho câu hát và có quan viên đánh trống cầm đầu. Vậy ca trù là gì? Nguồn gốc của hát ả đào? Cùng tìm hiểu nhé!

Ca trù là gì?

Ca trù là gì

Câu trả lời: “Ca trù chính là hát ả đào, nghĩa là lối hát của cô đầu khi tiếp đãi quan viên. Sở dĩ gọi là ca trù vì ngày xưa khi có tế lễ thường mời ca nhi tới hát và khi hát có lệ hát thẻ. Thẻ gọi là trù làm bằng mảnh tre ghi chữ đánh dấu, dùng để thưởng cho ả đào thay cho tiền mặt. Trong buổi hát thờ, mỗi khi ca nhi hát hay, lại được thưởng một chiếc thẻ, khi buổi hát tan, đoàn ca hát cứ theo số thẻ lĩnh tiền thưởng. Do đó hát ả đào gọi là ca trù, nghĩa là hát thẻ". (trong cuốn “Cầm ca Việt Nam”).

Hát ả đào là gì, nguồn gốc?

Hát ả đào là gì?

Có nhiều ý kiến khác nhau khi nghiên cứu về nguồn gốc của hát ả đào.

- Theo học giả Lê Văn Hòe trong cuốn “Tầm Nguyên từ điển” khẳng định tên gọi “ả đào” có từ thế kỉ 13, cụ thể là từ đời vua Trần Nhân Tông. Ông đã viết: “Con gái ra đóng trò Bàn Đào, người ta gọi là “nhà trò” nghĩa là con hát làm trò hoặc “Ả Đào” nghĩa là cô ả dâng đào. Vậy ả đào nguyên nghĩa là con gái hát tuồng Bàn Đào, sau biến nghĩa thành tiếng chỉ con hát, và lâu dần biến thành tiếng chỉ riêng bọn con gái gõ nhịp phách hát các bài ca trù, như ngày nay”. -Theo Vũ Phương Đề trong cuốn “Công dư tiệp ký” lại cho rằng “ả đào” có từ đầu thế kỷ 15. Ông viết: "Cuối đời nhà Hồ (1400 – 1407), có người con hát họ Đào quê ở làng Đào Xá, tỉnh Hưng Yên, lập mưu giết được giặc Minh. Khi nàng chết, dân nhớ ơn lập đền thờ, gọi thôn nàng ở là thôn Ả Đào. Từ đấy những người đi hát được gọi là ả đào".

- Nhạc sĩ Phạm Duy trong quyển “Đặc khảo dân nhạc ở Việt Nam” cho rằng “ả đào” hình thành vào khoảng thế kỷ 14. Theo ông: “hát ả đào là hậu thân của những tổ chức phường chèo bội: đào nương dưới quyền của người quản giáp (gọi nôm na là ông chùm), đi múa hát trong những cuộc lễ Thần quyền”.

- Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia lại khẳng định và đa số các chuyên gia đồng ý cho rằng hát ả đào đã bắt đầu có từ thời Lê sau khi cây đàn đáy do Đinh Lễ sáng chế ra. Tuy nhiên, nguồn gốc của hát ả đào có thể ra đời sớm hơn, ít nhất là từ thế kỷ 11 (đời nhà Lý).

Bài viết trên đã trả lời cho hai câu hỏi đặt ra là “Ca trù là gì?” và “Nguồn gốc của hát ả đào?” Hy vọng đây sẽ là những kiến thức bổ ích cho quý độc giả.

Ca trù nghĩa là gì?

Theo Cầm Ca Việt Nam cũng như nghiên cứu của Toan Ánh dẫn theo Việt Nam ca trù biên khảo (Sách đã dẫn - ATABOOK) khẳng định rằng:

"Ca trù chính là hát ả đào, nghĩa là lối hát của cô đầu khi tiếp đãi quan viên. Sở dĩ gọi là ca trù vì ngày xưa khi có tế lễ thường mời ca nhi tới hát và khi hát có lệ hát thẻ. Thẻ gọi là trù làm bằng mảnh tre ghi chữ đánh dấu, dùng để thưởng cho ả đào thay cho tiền mặt. Trong buổi hát thờ, mỗi khi ca nhi hát hay, lại được thưởng một chiếc thẻ, khi buổi hát tan, đoàn ca hát cứ theo số thẻ lĩnh tiền thưởng. Do đó hát ả đào gọi là ca trù, nghĩa là hát thẻ".

Tài liệu tham khảo và trích dẫn hoặc nghe ca trù mp3 tại đây.

(1) Viện ngôn ngữ học – Hoàng Phê chủ biên, Từ điển tiếng Việt – NXB Đà Nẵng tái bản, 2003)

(2) Lê Văn Hòe, Tầm nguyên từ điển, Quốc Học thư xã 1941, trang 9-10

(3) Vũ Phương Đề, Công dư tiệp ký, tập truyện ký chữ Hán của đốc đồng Vũ Phương Đề (1697-?), chưa in mà chỉ lưu hành dưới dạng chép tay

(4) Phạm Duy, Đặc khảo về dân nhạc ở Việt Nam, NXB Hiện đại, Saigon 1970, trang 129-136

(5) Tức ông trùm. Ở đây đội ngũ ATABOOK giữ nguyên văn theo sách đã dẫn

(6) Về việc sáng chế cây đàn đáy của Đinh Lễ có lưu truyền câu chuyện như sau: Vào đời Lê, Đinh Lễ, tự Nguyên Sinh, người làng Cổ Đạm, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, con nhà gia thế, tính tình phóng khoáng. Một hôm, Nguyên Sinh đem đàn nguyệt và rượu vào rừng thông để tiêu khiển, gặp được hai ông cụ già. Đó chính là hai tiên ông Lý Thiết Quài và Lã Động Tân. Hai tiên ông đưa cho chàng khúc gỗ ngô đồng và tờ giấy vẽ kiểu mẫu đàn và dặn đóng đàn theo kiểu mẫu như trong giấy. Tiếng đàn ấy sẽ trừ được ma quỷ, giải được phiền muộn. Nguyên Sinh y theo lời. Nhờ tiếng đàn kỳ diệu, chàng chữa được bệnh cho rất nhiều người. Một lần, Nguyên Sinh đến châu Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa, chàng đã chữa bệnh cho người con gái tên Hoa, con của vị Quan châu Bạch Đình Sa khỏi bệnh câm. Sau Nguyên Sinh và Bạch Hoa nên vợ nên chồng, sống cùng nhau rất hòa hợp tương đắc ở bên nhà Bạch công. Nguyên Sinh đã đặt ra lối múa hát mới, rồi lấy hai thanh tre vót thực đẹp để cho nàng gõ lên trên mảnh gỗ theo với nhịp đàn mà hát. Sau hai vợ chồng từ biệt ông bà nhạc dẫn nhau về quê Nguyên Sinh ở Cổ Đạm để lập nghiệp. Ít lâu sau, chàng gặp lại các vị tiên ông và được ghi tên tuổi vào tiên phả rồi cùng nhau hóa. Vợ Nguyên Sinh biết chuyện, bèn phát tán hết gia tài rồi đóng cửa dạy cho đám con em trong làng hát múa. Sau nàng bệnh mà chết. Dân làng Cổ Đạm và đệ tử nhớ ơn lập đền thờ, gọi là đền Tổ Cô đầu, hay là đền bà Bạch Hoa Công chúa. Trải các triều đều phong tặng Đinh Lễ là Thanh Xà Đại vương, Bạch Hoa là Mãn Đào Hoa Công chúa. Đọc thêm chi tiết hơn tại Việt Nam ca trù biên khảotrang 38-44.

(7) Dịch giả Cao Huy Giu, hiệu đính Đào Duy Anh - Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, NXB Văn Học, 2009, trang 167

(8) Đỗ Bằng Đoàn, Đỗ Trọng Huề - Việt Nam ca trù biên khảo, Saigon 1962

(9) Toan Ánh, Cầm ca Việt Nam, NXB Lá Bối, Saigon 1970

 

Hát Chầu Văn MP3, máy phát điện 3 pha, sach toi pham hoc, trich doan cai luong mp3, ve sinh may lanh tan nha, co so may dong phuc, thu mua may lanh cu

Nghệ Thuật liên quan

Vở cải lương 'Lan và Điệp' vẫn hay và ngọt ngào sau 40 năm  553

 27/08/2019 12:08:04 SA

Cốt lõi chính là câu chuyện đau lòng của cô Lan và anh Điệp do nghệ sĩ Thanh Kim Huệ và nghệ sĩ Chí Tâm thủ vai.

Xem chi tiết 

Tài tử trong 'đờn ca tài tử' nghĩa là gì?  349

 27/08/2019 12:02:00 SA

Cụm từ “đờn ca tài tử” ở đây chỉ một hình thức âm nhạc, để nghe chứ không phải để xem, với một không gian thu hẹp và một bản nhạc gọn nhẹ. Theo GS. Trần Văn Khê thì các bậc thầy trong nghề thường nói gốc đờn tài tử là đờn Huế hay đờn Quảng.

Xem chi tiết 

Tìm hiểu về nghề hát Chèo Việt Nam  199

 26/08/2019 11:47:31 CH

Hát chèo đã trở thành một loại hình sinh hoạt văn hóa nghệ thuật quen thuộc của người dân Việt Nam, nuôi dưỡng đời sống tinh thần dân tộc bởi cái chất trữ tình đằm thắm sâu sắc từ bao đời nay.

Xem chi tiết 

Hát chèo là gì? Chèo có nguồn gốc từ đâu?  144

 26/08/2019 11:40:23 CH

Hát chèo là gì? Vào cuối thế kỉ 10, hát chèo chỉ là một hình thức ca kịch của người Việt ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Xem chi tiết 

Tìm hiểu về nghệ thuật hát chèo ở Thái Bình  180

 25/08/2019 4:48:58 CH

Thái Bình được coi là một trong những nôi chèo của Việt Nam. Hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng nghệ thuật chèo ra đời ở vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ và ở địa hình tứ trấn. Ngày nay, tỉnh Thái Bình cùng các tỉnh Hà Nam, Nam Định và Hưng Yên nằm trong chiếng chèo xứ Nam.

Xem chi tiết 

Tìm hiểu về dân ca quan họ Bắc Ninh  158

 25/08/2019 4:42:03 CH

Dân ca quan họ là một loại hình văn hóa phi vật thể, có từ thế kỉ XVII và được coi là đỉnh cao của nghệ thuật thi ca.

Xem chi tiết 

Nhạc Nghe Nhiều Nhất 2019

Bạn vui lòng chờ trong giây lát...